Rolmodel, modelling

Rolmodel, een vorm van modellen

In mijn ogen dient een docent een rolmodel voor de leerlingen te zijn, als docent laat je zien hoe het ook kan. Dit kan gedragsmatig zijn maar ook het herhalen van woorden zoals zij uitgesproken moeten worden valt hieronder. Ook kan het in de sfeer liggen van problemen oplossen, het beheersen van agressie, het aanspreken van elkaar en het verrichten van handelingen. Al deze zaken vallen onder het begrip modelling.  Dit begrip is een onderdeel van de social learning theorie van Bandura. Bandura slaat en brug tussen behavioristische en cognitivistische leertheorieën door in zijn theorie het belang van de sociale context te benadrukken. Leren gebeurt in de driehoek tussen persoon, omgeving en gedrag.

Modelling (ook observatieleren of sociaal leren)  is dan het leren door na te doen : je neemt gedrag waar van de ander, je onthoudt het en op een later tijdstip voer je het uit. Het gaat er dan niet om dat je handelingen van een expert nadoet maar dat je op basis van waarnemingen van gedrag consequenties trekt voor eigen gedrag. Het kan gaan  om gedrag van meerdere personen maar ook over verhalen over gedrag. De lerende trekt gevolgtrekkingen ook aan de hand van verwachtingen op basis van eerdere ervaringen. Een docent geeft een leerling een beloning voor bepaalde inspanningen en op grond daarvan besluit de andere leerling zich ook meer in te spannen.

Ik vind deze theorie erg intrigerend omdat voor mij dit een natuurlijke manier is om in het leven te staan. Je wordt al van jonge leeftijd gemodelleerd en je modelleert jezelf door talloze voorbeelden en observaties. Zo maak je onderscheid tussen wat je wel wil en wat je niet wil en vaak is dat ook afhankelijk van de beloningen die je krijgt en de positieve ervaringen die je hebt door de keuzes te maken die jij wilt. Dit alles in een sociale context.

Nog een belangrijk begrip binnen de social learning theory is self-efficacy, zelfinschatting,zelfeffectiviteit . “Self- efficacy “ is op te vatten als het geloof dat jij hebt in jouw eigen vermogen om een taak met een positieve resultaat uit te voeren. Bandura stelde dat mensen enkel aan iets beginnen als zij ook geloven dat zij zelf in staat zijn om de nodige stappen uit te voeren. Hebben zij dat gevoel van haalbaarheid niet, dan beginnen zij er niet aan, zelfs als zij menen dat zij de uitkomsten wel zouden kunnen beïnvloeden. Een sterk gevoel van zelfeffectiviteit kan goed presteren bevorderen en het kan er voor zorgen dat moeilijke taken als een uitdaging worden gezien en niet als een probleem. Ook zorgt zelfeffectiviteit er voor dat wanneer de prestaties niet het beoogde doel hebben dit niet buiten de student wordt gelegd maar dat de leerling zichzelf verantwoordelijk stelt ( Kirschner, 2014). Zelfeffectiviteit is ook sterk gerelateerd is aan, en zelfs een veroorzaker kan zijn van wat men ‘een gevoel van ”agency” noemt.“Agency”is het gevoel dat je iets (bv. het welslagen van iets of de keuze om iets te doen) in eigen hand hebt en niet dat het in handen ligt van iets of iemand anders zoals de leraar, medestudenten, de omstandigheden of zelfs de toets. Men zegt dat dit gevoel van ”agency” eigenlijk de sleutel is voor het zelf kunnen “reguleren” van het leren.


Deze begrippen zijn toch van belang wanneer je als docent werkzaam bent. Ook vind ik het belangrijk dat de docent inziet dat hij als rolmodel kan functioneren en dit ook als zodanig gebruikt.


Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215. Available at http://www.uky.edu/~eushe2/Bandura/Bandura1977PR.pdf


Kirschner, P. (2014, 11 november). Zelfeffectiviteit [Blogpost]. Geraadpleegd van https://onderzoekonderwijs.net


Social Learning Theory Bandura. (z.j.). Geraadpleegd van https://www.learning-theories.com